Pamięci druhny Natalii Machałowej będzie poświęcony mural, który powstał na budynku Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury w Łopusznie. Dzieło zostanie uroczyście odsłonięte w niedzielę, 27 września, podczas spotkania pod hasłem „Druhnie Natalii – w Dniu Polskiego Państwa Podziemnego”.
Uroczystości rozpoczną się o godzinie 12 Mszą Świętą w kościele pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Łopusznie, a po jej zakończeniu na budynku Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury zostanie odsłonięty mural druhny Natalii Machałowej, którego autorem jest Arkadiusz Andrejkow.
Następnie uczestnicy przejdą do Powiatowego Zespołu Szkół w Łopusznie, gdzie rozpocznie się dalsza część spotkania. W programie znajdą się trzy wystąpienia: prof. Adama Massalskiego pt. „Druhna Natalia Machałowa – wybitna instruktorka ZHP”, dr Izabeli Bożyk „Pseudonim »Hanka«. Konspiracyjna i oświatowa działalność dh. Natalii w Łopusznie” oraz hm. Olgi Zawodnik-Purtak „Współczesna działalność Związku Harcerstwa Polskiego”. Spotkanie zakończy występ artystyczny harcerzy z Chorągwi Kieleckiej ZHP.
Jak podkreśla druhna Martyna Glina z Komendy Chorągwi Kieleckiej Związku Harcerstwa Polskiego, spotkanie będzie okazją do przypomnienia postaci druhny Natalii Machałowej, jej działalności instruktorskiej, konspiracyjnej i oświatowej oraz znaczenia jej dorobku dla kolejnych pokoleń harcerzy.
- Dla nas, jako harcerzy Natalia Machałowa była jedną z nas. Pochodziła z Białogonu, była harcerką, nauczycielką, wspierała młodych ludzi i wychowywała ich. Działała też w gromadzie zuchowej jako drużynowa, prowadziła wiele kursów i kierowała pracą zespołów instruktorskich. W 1938 roku otrzymała stopień działacza harcerskiego z rąk Aleksandra Kamińskiego, który podczas II wojny światowej był jednym z przywódców Szarych Szeregów. Dla wielu z nas jest wzorem do naśladowania – mówi Martyna Glina.
Mural zostanie odsłonięty 27 września, kiedy jest obchodzony Dzień Polskiego Państwa Podziemnego. To święto państwowe, uchwalone przez Sejm RP 11 września 1998 roku.
Natalia Machała z d. Żurowska urodziła się w lipcu 1916 r. w podkieleckim Białogonie. Była absolwentką Prywatnego Seminarium Nauczycielskiego Żeńskiego im. Królowej Jadwigi w Kielcach. W 1934 r. zaangażowała się w działalność harcerską, a w kolejnych latach pełniła szereg funkcji w Związku Harcerstwa Polskiego.
Po wybuchu II wojny światowej pracowała w szkole powszechnej w Łopusznie, brała również udział w tajnym nauczaniu. Wiosną 1940 r. pod ps. „Hanka" podjęła współpracę ze Związkiem Walki Zbrojnej. Służbę kontynuowała w szeregach Armii Krajowej. Była łączniczką, wywiadowcą, a także zajmowała się aprowizacją oddziałów partyzanckich, stacjonujących w okolicy Łopuszna.
Po 1945 r. doświadczyła represji komunistycznych (więziona w styczniu 1947 r.). Do pracy harcerskiej powróciła po 1956 r. Z czasem – dzięki pracy i olbrzymiemu zaangażowaniu, zyskała status jednego z niekwestionowanych liderów kieleckiego środowiska harcerskiego. Jeden z jej projektów – otwarty w 1969 r. Dom Harcerza w Białogonie, niezmiennie służy kolejnym pokoleniom świętokrzyskich harcerzy.
Dh. Natalia zmarła 1 grudnia 1984 r., spoczywa na cmentarzu parafialnym na Białogonie.