Tragiczne losy mieszkańców Kresów Wschodnich w czasie II wojny światowej, zbrodnia wołyńska, pomoc ludności żydowskiej oraz relacje między Polakami i innymi mniejszościami narodowymi – to tematy poruszane podczas konferencji naukowej „Wieś polska podczas II wojny światowej – Wieś polska we wschodnich województwach II Rzeczypospolitej w latach 1939–1945”.
Wydarzenie odbyło się 18 listopada w siedzibie kieleckiej delegatury Instytutu Pamięci Narodowej. W konferencji uczestniczą historycy, badacze i muzealnicy z całej Polski.
– Historia Kresów Wschodnich jest nieco bardziej specyficzna, związana z geografią i geopolityką lat 30. Oprócz powszechnie znanych procesów związanych z okupacją i wojną dochodzą zjawiska charakterystyczne dla tych terenów. To między innymi zmienne relacje pomiędzy Polakami a zamieszkującymi tam mniejszościami narodowymi, zbrodnia wołyńska, zbrodnia katyńska, dwukrotna sowietyzacja oraz zbrodnie niemieckie – wyjaśnia Robert Piwko, naczelnik kieleckiej delegatury IPN.
Jednym z tematów konferencji były powojenne przesiedlenia Polaków z Wileńszczyzny. Paweł Nowik z Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN przedstawił referat dotyczący przesiedleń z 1945 roku, po zajęciu tych terenów przez Związek Sowiecki.
– W dokumentach to zagadnienie występuje pod nazwą ewakuacji. Skupiłem się na mieszkańcach nie tylko Wilna, ale również terenów wiejskich. Litwini nie spodziewali się, że tak wiele osób będzie chciało wyjechać z miasta i z Litwy. W pewnym momencie brakowało tam rąk do pracy – mówi badacz.
Jak wskazuje, w 1945 roku strona litewska szacowała, że Litwę opuści około 90 tysięcy Polaków. Tymczasem chęć wyjazdu zadeklarowało blisko 400 tysięcy osób. Ostatecznie z Wileńszczyzny wyjechało niespełna 200 tysięcy Polaków.
Współorganizatorami konferencji są Muzeum Wsi Kieleckiej oraz Instytut Historii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Jarosław Karyś, zastępca dyrektora Muzeum Wsi Kieleckiej, podkreśla, że tematyka dotycząca wschodnich terenów przedwojennej Polski wciąż budzi zainteresowanie.
– Nasze muzeum, a w szczególności Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich, zajmuje się wszystkimi wsiami, które były pacyfikowane w czasie II wojny światowej. Temat dotyczący wschodniej części przedwojennej Polski nie jest prosty, ponieważ te sprawy są nadal żywe. To nie jest temat zamknięty historycznie – zaznacza.
Tegoroczna konferencja koncentruje się na okupacyjnych losach mieszkańców wsi, które we wrześniu 1939 roku znajdowały się na terenie siedmiu wschodnich województw II Rzeczypospolitej. Uczestnicy rozmawiają między innymi o represjach, życiu codziennym oraz roli mieszkańców wsi w walce z okupantami.
Efektem konferencji będzie publikacja zawierająca referaty wygłoszone podczas spotkania.