Od mroku Triduum do blasku ognia

Przygotowania do świąt miały swój rytm wyznaczony przez Triduum Paschalne. Wielki Czwartek był czasem nie tylko porządków, ale i głębokiej symboliki

– Palono wówczas resztki zimowych śmieci, wierząc, że ogień ten oświetla drogę duszom zmarłych. Z kolei Wielki Piątek upływał pod znakiem surowej żałoby i zadumy. Jak notował ks. Władysław Siarkowski, włościanie przed świtem udawali się do płynących wód, by dokonać rytualnego obmycia, mającego chronić ich przed chorobami skóry – wyjaśnia Aleksandra Imosa.

Z kolie Wielka Sobota przynosiła nadzieję i radość z poświęcenia pokarmów. Dawniej kapłan nie czekał na wiernych w kościele, lecz objeżdżał dwory i bogate gospodarstwa, gdzie na białych płótnach rozkładano obfitość darów ziemi.

–Wierni rozkładali pokarmy na białym płótnie. Przyciskano je ziemniakami, które później, już jako poświęcone, dodawano do ziemniaków sadzonych. Miało to zapewnić dobry plon. Nasze dzisiejsze koszyczki są malutkie, ale dawniej święcono cały pokarm, jaki miał się znaleźć na świątecznym stole, stąd te kosze były ogromne – opisuje ekspert Parku Etnograficznego w Tokarni.

Pokarmy poświęcone w tym dniu miały swoją symbolikę: sól chroniła przed zepsuciem, chrzan przypominał o goryczy Męki Pańskiej, a jajko symbolizowało odradzające się życie.

Regionalne perły: Bziuki i tarabany

Ziemia świętokrzyska posiada unikalne w skali kraju tradycje, które do dziś budzą podziw. W Koprzywnicy strażacy ochotnicy podczas procesji  po Wigilii Paschalnej kultywują zwyczaj „bziukania”.

–Strażacy plują naftą na pochodnie, co sprawia wrażenie ziania ogniem. Ma to oświetlić drogę zmartwychwstałemu Chrystusowi. Tradycja sięga XIX wieku lub jeszcze dawniejszych czasów. Koprzywnickie bziuki są wyjątkowym zjawiskiem na mapie polskich obrzędów wielkanocnych. Kolejną ciekawą tradycją jest tarabanienie. Ta tradycja kultywowana do dziś w Iwaniskach. gdzie spokój nocy przerywa hipnotyczny dźwięk tarabanu – wielkiego bębna, w który biją kawalerowie, by budzić wiernych na najważniejszą mszę w roku. To radosne ogłoszenie światu, że grób jest pusty – wyjaśnia Aleksandra Imosa.

Wspólnota modlitwy i radości

Niedziela Zmartwychwstania Pańskiego, po powrocie z rezurekcji był czasem rodzinnym, rozpoczynający się od uroczystego śniadania i dzielenia poświęconym jajkiem. 

Współczesne świętowanie, choć często uproszczone, wciąż czerpie z tych dawnych wzorców i tradycji kultywowanych na kielecczyźnie. A w przeżywaniu radosnego czasu  Wielkanocy nie możemy zapomnieć, że to nie liczba czy kolor pisanek są najważniejsze, a tajemnica Zmartwychwstania.